Bankieren voor impact

Welkom bij het optimisme

Er is in de samenleving een groeiende beweging gaande van mensen die laten zien dat ieder individu méér invloed heeft dan we denken. Het zou wel eens zo kunnen zijn dat juist wij als burgers met antwoorden moeten komen op de huidige grote vraagstukken.

Het jaar 2014 werd gedomineerd door conflicten in Oekraïne en in het Midden-Oosten en terrorismedreiging in West-Europa. En ook door aanhoudende economische onzekerheden in grote delen van Europa en toenemende bezorgdheid over het ontbreken van een adequate aanpak van het klimaatvraagstuk. Dit alles leidt tot de vraag welke waarden eigenlijk van belang zouden moeten zijn in de samenleving, en in welke staat we de wereld kunnen doorgeven aan toekomstige generaties.

In de afgelopen eeuw keek men naar de overheid als het ging om het aanpakken van de grote problemen waar de samenleving mee worstelde. De rol van de overheid en van overheidsbeleid blijft ook in de toekomst van groot belang. Bijvoorbeeld bij het vaststellen van wettelijke kaders voor de samenleving, en het waarborgen van een democratische verankering van individuele rechten en verantwoordelijkheden. Toch lijkt het er steeds meer op dat de overheid niet meer goed is toegerust op de complexe en snel veranderende wereld. Volgens Triodos Bank zijn het juist burgers, ondernemers en de banken die hen financieren, die het initiatief kunnen en moeten nemen bij het vormgeven van een betere toekomst.

Veel lijkt erop te duiden dat de antwoorden op de belangrijkste uitdagingen van deze tijd, steeds vaker uit niet-traditionele hoek komen. Relevant in dit kader is bijvoorbeeld de aandacht die een denker als Thomas Piketty afgelopen jaar kreeg voor zijn analyse van de groeiende ongelijkheid in rijkdom. Of de ‘people’s climate march’; met ruim 2.500 evenementen in 162 landen de grootste klimaatbetoging ooit. Tegelijkertijd besloten verschillende vooraanstaande organisaties om niet langer te beleggen in oliemaatschappijen. Daarbij ging het onder meer om diverse universiteiten. Maar ook om de Rockefeller Foundation – een organisatie die haar kapitaalsbasis juist te danken heeft aan de olie-industrie. Allemaal voorbeelden die aangeven dat mensen in toenemende mate kijken naar anders gestemde instituten en individuen, en niet in de laatste plaats naar zichzelf, als het gaat om het verbeteren van de kwaliteit van leven.

Groepen mensen en individuele burgers slagen er steeds beter in om de agenda van het maatschappelijk debat te beïnvloeden. Dat sluit naadloos aan op de benadering van Triodos Bank in het financieren van bedrijven met een positieve maatschappelijke impact. We gebruiken spaargeld en geld van beleggers om ondernemingen met een maatschappelijke meerwaarde te financieren. die manier maken we het voor mensen mogelijk om hun geld te laten werken op een manier die strookt met hun waarden. Daarmee is het geld van onze klanten niet langer waardenvrij. Bezit van geld brengt verantwoordelijkheid met zich mee, en kan worden ingezet bij het financieren van duurzame ondernemingen.

Banken zijn van belang bij het faciliteren van groei en ontwikkeling van samenlevingen. Naar onze overtuiging is de mate waarin banken de reële economie financieren cruciaal. Want juist in de reële economie kan geld werkelijk invloed hebben op het leven van mensen. Dit is altijd de visie van Triodos Bank geweest en was ook in 2014 bepalend voor ons handelen.

Volgens ons beseffen steeds meer financiële instellingen – en in toenemende mate ook de grote spelers – dat we allemaal onderdeel zijn van een financieel ecosysteem. Binnen dat systeem bestaan onderlinge relaties en afhankelijkheden, wat betekent dat we rekening moeten houden met elkaars belangen. Net als in een natuurlijk ecosysteem wordt ook het financiële systeem veerkrachtiger wanneer sprake is van diversiteit.

Triodos Bank staat niet alleen in deze opvatting, ook niet als het gaat om haar brede benadering. Om verandering te bewerkstelligen, is samenwerken met anderen voor Triodos Bank cruciaal. De bank was in 2014 actief in verschillende lokale, Europese en mondiale netwerken. Zo zijn we medeoprichter en lid van de Global Alliance for Banking on Values (GABV). De GABV is een international netwerk van onafhankelijke duurzame banken met een waardengedreven missie en strategie. Triodos Bank is ook medeoprichter van het Sustainable Finance Lab, een netwerk van wetenschappers gericht op het ontwikkelen van ideeën rond een meer duurzame financiële sector. In 2014 speelde dit netwerk een leidende rol in het debat over de toekomst van het bancaire systeem.

Groene scheuten

We namen in 2014 een positieve ontwikkeling waar. Zo waren er ineens overal ter wereld ondernemingen en banken die de duurzaamheidsagenda omarmden. Kleine en grote bedrijven hebben een begin gemaakt met duurzaamheid een centrale plaats geven in hun hele manier van werken. Vaak waren dat ondernemingen die – ondanks de moeilijke economische omstandigheden – een gemiddeld groeipercentage van 15% wisten te realiseren. Dit laatste blijkt uit het VN-rapport ‘Business case for eco innovation’. Triodos Bank droeg bij aan het tot stand komen van dit rapport.

De G8 Social Investment Taskforce publiceerde een rapport rond impact investment. Het rapport trok wereldwijd de nodige aandacht, niet in de laatste plaats omdat het voorstellen deed voor concrete veranderingen. Triodos Bank was de Europese vertegenwoordiger binnen de taskforce en publiceerde, aanvullend op het werk van de taskforce, zelf het rapport ‘Impact Investing for Everyone’. Het is een pleidooi voor een meer inclusieve benadering van investeren in positieve verandering. Investeren in de snel groeiende markt van impact investing, zou niet alleen voorbehouden moeten zijn aan kapitaalkrachtige particuliere beleggers en pensioenfondsen; het zou ook voor de ‘gewone’ burger mogelijk moeten zijn. Triodos Bank gelooft in de kracht van brede bewegingen van burgers bij het tot stand brengen van een positieve verandering. In 2014 zagen we dergelijke bewegingen op verschillende plaatsten. De bank laat zelf al 35 jaar zien dat investeren met oog voor maatschappelijke rendement steeds meer aanspreekt en bovendien in een concrete behoefte van de samenleving voorziet.

Duurzame innovatie

We zien een groeiende aandacht voor een meer waardengedreven benadering van sociale en economische vraagstukken. Het gaat om een werkelijk toekomstgerichte benadering. Tegelijkertijd is de ontwikkelingsrichting van die waardengedreven benadering moeilijk te voorspellen en dynamisch.

Er is sprake van grote veranderingen in de manier waarop mensen investeren. En ook in de manier waarop ondernemers krediet aantrekken en waarop transacties plaatsvinden. Meer mensen zoeken naar alternatieve en haalbare manieren om de veranderkracht van hun geld actief aan te wenden. Banken spelen daarbij vaak geen rol.

Deze voor banken verstorende ontwikkelingen brengen zowel uitdagingen als kansen met zich mee. Crowdfunding is een belangrijk voorbeeld. Bij crowdfunding gaat het om het bijeenbrengen van kapitaal van een groep investeerders – de crowd – voor een concrete onderneming of specifiek project. Meestal vindt de werving online plaats.

Wij willen onderzoeken hoe we kunnen samenwerken met crowdfundinginitiatieven. We denken als bank van toegevoegde waarde te kunnen zijn. Het biedt ons ook de kans de maatschappelijke impact van onze rol als financier verder te vergroten. Crowdfunding is aanvullend op de rol van banken en vergroot de diversiteit van het ‘financiële ecosysteem’, omdat het is gebaseerd op wederzijds vertrouwen tussen mensen, en minder regulering vergt.

Triodos Renewables in het Verenigd Koninkrijk, verkende in 2014 de mogelijkheden van deze vorm van samenwerking. Triodos Renewables werkte samen met een crowdfunding-platform (Trillion Fund) bij het aantrekken van ruim EUR 4,2 miljoen.

Triodos Bank is geïnteresseerd en bekijkt, net als haar stakeholders, financiële producten en diensten die gericht zijn op het realiseren van verandering in de samenleving. Financiële producten die dat beogen, zijn de afgelopen jaren in populariteit toegenomen. Er is bijvoorbeeld een groeiende belangstelling voor hypotheken voor duurzame woningen in Nederland, België en Spanje. In totaal heeft de bank in 2014 EUR 404 miljoen aan hypotheken kunnen verstrekken (2013: EUR 274 miljoen). Het gaat hierbij om hypotheken die een financieel voordeel bieden wanneer een huis wordt verduurzaamd. Financiële producten zoals deze bieden mensen nieuwe mogelijkheden om op een duurzamere manier te leven.

Banken worden steeds meer onderdeel van een veel diverser financieel systeem dat ruimte biedt aan innovaties zoals ook blijkt uit het aanbieden van groene obligaties door enkele grote ondernemingen. Relevant in dit kader is ook de lancering in het Verenigd Koninkrijk van de allereerste ‘social impact bonds’ (onder de Social Investment Tax Relief). Triodos Bank werkte in 2014 mee aan het naar de markt brengen van deze obligaties. Dat deden we omdat we bij willen dragen aan ontwikkelingen die de traditionele manier van bankieren verbreden, en die leiden tot nieuwe mogelijkheden bij het aanwenden van geld.

We zijn een bank die duurzame financiële producten aanbiedt. Maar onze aandacht voor duurzaamheid is breder dan dat. Zo investeren we in de vernieuwing van ‘traditionele’ bankproducten, zodat die voldoen aan de duurzaamheidscriteria die we als bank hanteren. Concrete voorbeelden zijn volledig biologisch afbreekbare betaalpassen en creditcards. Maar ook spaarrekeningen en termijndeposito’s die klanten de mogelijkheid bieden om hun rente te schenken. En betaalautomaten die papier met het Forest Stewardship Council (FSC) keurmerk gebruiken.

Klaar voor een onzekere toekomst

We hebben gedurende 2014 gewerkt aan onze strategie voor de de komende tien jaar. Tijdens dit project – Triodos 2025 – hebben we een aantal toekomst scenario’s ontwikkeld.

Dit project werd geleid door een voorbereidingsgroep bestaande uit senior medewerkers samen met een lid van de Raad van Commissarissen en een lid van het bestuur van de SAAT. Als onderdeel van het project werden werkbezoeken gebracht aan verschillende bedrijven en projecten: ondernemingen die op diverse manieren worstelen met de vraag hoe de toekomst eruit zal zien. Onder meer een luchtvaartmaatschappij en een groen energiebedrijf.

We willen leren van de ervaring van anderen om zo meer zicht te krijgen op de mogelijke toekomst – die we in de vorm van vier toekomstscenario’s hebben proberen te vatten. Ten eerste een toekomstscenario waarin de overheid domineert (‘big government’), ten tweede een scenario waarin het bedrijfsleven bepalend is (‘big business’). Een derde senario waarbij de toekomstige samenleving gekleurd wordt door scherpe sociale tegenstelling tussen ‘happy’ en ‘unhappy’-gemeenschappen, en tot slot een scenario waarbij sprake is van vergaande samenwerking tussen burgers, bedrijfsleven en overheid. Centraal binnen Triodos 2025 stond het verkennen van de rol die Triodos Bank zou kunnen spelen binnen de geschetste toekomstbeelden, en in het bijzonder aan welke duurzame financiële diensten en -producten er dan behoefte is.

De resultaten van het project Triodos 2025 zijn de basis voor onze lange termijn strategie. We willen in 2015 onze bevindingen in het kader van deze strategische verkenningen breder bekendmaken.

Risico is belangrijk

Triodos Bank moet volledig voldoen aan de verplichtingen die wet- en regelgeving van een middelgrote bank verlangen. Dit vereiste gedurende 2014 de nodige extra tijd en aandacht , met name om het het risicomanagement, de systemen en de interne governance te versterken. Die versterking zorgt ervoor dat Triodos Bank goed voorbereid is op de toekomst. Deze extra aandacht (samen met de toegenomen regeldruk) leidde tot een lagere groei van de kredietverlening over 2014. Na aftrek van de kosten voor medewerkers en bedrijfsvoering, maken banken hun winst uit het verschil tussen de rente die ze aan hun spaarders betalen en de rente die kredietnemers aan de bank betalen. De lagere kredietverlening drukt dan ook op de winst van Triodos Bank over 2014.

Deze onderwerpen stonden regelmatig op de agenda van de gesprekken met de Raad van Commissarissen. Ook met het bestuur van SAAT werden de onderwerpen in het licht van de missie regelmatig besproken. Het belang daarvan is evident: het gaat om het verder versterken van onze positie als een veerkrachtige en gezonde financiële instelling, om het realiseren van onze missie en waarden, en om de toekomstbestendigheid van de organisatie.

Om ook in de toekomst een robuuste financiële instelling te blijven, hebben we in 2014 onze kapitaalspositie verder versterkt. De kredietverlening, toevertrouwde middelen (waaronder spaargelden) en de inleg bij beleggingsfondsen is verder gegroeid. Het totaal in beheer gegeven vermogen nam toe tot ruim EUR 10 miljard.

Het blijft een uitdaging om de kredietverlening op een evenwichtige manier mee te laten groeien met de snelle groei van de spaartegoeden. Tegelijk werken we aan het verder verbreden van onze kredietportefeuille, en zetten in dat kader in op het ontwikkelen van onze kredietverlening binnen specifieke sectoren. Dat laatste doen we bijvoorbeeld in de sector duurzame energie, waar we niet alleen duurzame energieopwekking financieren, maar ook kredieten verstrekken aan energiebesparingsprojecten en aan projecten op het gebied van energieopslag en -distributie.

Het verstrekken van hypotheken voor duurzame woningen is een andere manier om de kredietportefeuille te laten groeien en daarmee een beter evenwicht met de omvang van de spaartegoeden te bewerkstelligen. Deze hypotheken stimuleren huiseigenaren om hun woning te verduurzamen. In 2014 realiseerden we binnen de hypotheekportefeuille een groei van 47%. Die groei droeg met name bij aan het realiseren van een verhouding van 68% tussen kredieten en spaartegoeden. Ook in 2015 en daarna houdt dit onderwerp onze speciale aandacht.

Doelstellingen bereiken met een zinvolle maatschappelijke bijdrage

Bevorderen van levenskwaliteit staat centraal in de missie van Triodos Bank. We financieren alleen díe sociale, ecologische en culturele sectoren die daar ook daadwerkelijk aan bijdragen. We zoeken steeds naar de ‘drukpunten’ waarmee we een bredere maatschappelijke invloed kunnen uitoefenen – en dat gaat verder dan het verstrekken van kredieten aan duurzame bedrijven. Deze strategische benadering vergroot onze invloed. Er is in zekere zin sprake van een hefboomeffect. Die krijgt ook vorm doordat we ons als bank hebben ontwikkeld tot ‘referentiepunt’ van waardengedreven bankieren. We zijn daarbij actief binnen netwerken, nemen deel aan relevante evenementen en zijn zichtbaar in de media.

Triodos Bank wordt al een aantal jaren gezien als toonaangevend in duurzaam bankieren, onder meer door initiatieven zoals het Sustainable Finance Lab (SFL). Binnen het SFL brengen we vooraanstaande wetenschappers samen rond het thema ‘duurzame financiële sector’. Een initiatief als het SFL biedt Triodos Bank de gelegenheid richting te geven aan het debat over de noodzakelijke veranderingen in de financiële sector. Het SFL stimuleerde de instelling van een formele adviescommissie aan de Nederlandse regering. De commissie droeg bij aan het vormgeven van nationaal en Europees beleid inzake banken en de financiële sector. Alle internationale vestigingen van Triodos Bank namen in 2014 deel aan een campagne van de GABV om waardengedreven bankieren meer bekendheid te geven. Het ging om het eerste mondiale evenement ooit rond dat thema.

Meten van prestaties is lastig wanneer sprake is van een integrale benadering, waarbij zowel financiële als niet-financiële doelstellingen een rol spelen. Dit probleem speelt met name binnen een financiële sector waar cijfers zo’n grote rol spelen bij het bepalen van succes. Tegen die achtergrond hebben we in 2014 voor het eerst aan het Jaarverslag over 2013 een extra hoofdstuk toegevoegd over onze niet-financiële impact. Dit hoofdstuk bevat een ‘scorebord’ dat is ontwikkeld door de GABV. Doel van het scorebord is het bepalen van de mate van duurzaamheid en het maatschappelijk rendement (impact) van banken. Triodos Bank was daarmee de eerste bank ter wereld die aan de hand van deze methode haar impact inzichtelijk maakt. We zijn ervan overtuigd dat deze methode een goede manier is om te bepalen wat de werkelijke effecten zijn van de activiteiten van de bank – in kwalitatieve en kwantitatieve zin. Die helderheid is ook van belang als het gaat om de communicatie rond de doelstellingen en de impact van de bank. De methode maakt het mogelijk om breder te kijken dan alleen naar het smalle, financiële perspectief.

We willen hier op doorbouwen en een belangrijke rol blijven spelen in het verder ontwikkelen van ‘impact reporting’. Daarbij richten we ons zowel op het voldoen aan, als op het verder ontwikkelen van bestaande standaarden. En ook op het gezamenlijk vormgeven en bevorderen van beoordelingssytematieken die uitgaan van brede benaderingen. Dit Jaarverslag over 2014 toont voor het eerst onze resultaten op basis van de onderwerpen die voor onze stakeholders het meest van belang zijn. Het gaat daarbij om een ‘materialiteitsanalyse’. Die analyse komt hieronder verder aan de orde. Ze is onder meer gebaseerd op geformaliseerde gesprekken met onze stakeholders.

Duurzaamheid en de bewuste omgang met geld die daarvoor nodig is, zijn voor Triodos Bank onverbrekelijk onderdeel van alles wat we doen. De materialiteitsanalyse laat daarom de samenhang zien tussen duurzame en financiële onderwerpen. Die integrale benadering komt voort uit onze opvattingen over wat onze stakeholders en de bank zelf zien als het belangrijkste in ons werk. Daarbij gaat het dus niet alleen om ‘typische’ duurzaamheidthema’s. De materialiteitsanalyse is een belangrijke stap bij het beter in beeld krijgen van de onderwerpen die voor onze stakeholders van het grootste belang zijn.