Om uw bezoek aan onze website te optimaliseren gebruiken wij cookies. Door verder te gaan stemt u hiermee in. Voor meer informatie, lees ons Cookie Statement

Verandering financieren in een tijd van ontwrichting

De veranderkracht van geld

We leven in een wereld waarin meer dan ooit alles met elkaar samenhangt. Het was nog nooit zo eenvoudig om toegang te krijgen tot nieuws en gesprekken te voeren en samen te werken met mensen en gemeenschappen van over de hele wereld. Maar ondanks deze mogelijkheden voor verbindinglijken mensen zich steeds meer terug te trekken in hun eigen silo’s.

Dit is deels te verklaren door de grote invloed van de sociale media, die ons via algoritmen naar meer van dezelfde soort berichten leiden om te bekijken en te ‘liken’. Hoe meer we gebruikmaken van sociale media om ons te informeren en nieuws te delen met onze vrienden, hoe kleiner de diversiteit van de opinies die we te zien krijgen. Bovendien maakt het internet geen onderscheid op basis van kwaliteit of waarheidsgehalte. Een internationaal commentator zei onlangs dat dit nieuwe medialandschap ‘post-truth’ is: “Het nieuwe ecosysteem van de media betekent dat alles waar is en niets waar is”.

Ondanks alle goede bedoelingen van dit systeem, versterkt het alleen maar onze bestaande vooroordelen. Zo komen we steeds minder in contact met ‘anderen’, waardoor worden we steeds wantrouwiger worden over wat zij zeggen en doen. We zijn minder goed geïnformeerd en kunnen ons minder goed inleven en verplaatsen in wat anders en onbekend is.

Dit leidt tot een gepolariseerd debat dat vergaande en verrassende gevolgen heeft in de offline wereld, zoals is gebleken bij het Brexit-referendum in het Verenigd Koninkrijk en de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Beide campagnes werden gekenmerkt door wantrouwen en de verspreiding van desinformatie aan beide kanten van het debat, waardoor sociale breuklijnen dieper en meer zichtbaar werden. Voor Triodos Bank hadden deze ontwikkelingen in 2016 slechts in beperkte mate directe gevolgen. Ondanks de onzekerheid over de exacte consequenties van de Brexit voor het bedrijfsleven in het algemeen, hebben wij de ambitie om onze activiteiten in het VK voort te zetten. Als we echter naar het grotere plaatje kijken, zien we een wereld die steeds meer uiteen valt in twee parallelle realiteiten. Terwijl een fortuinlijke minderheid steeds rijker wordt, voelt het merendeel van de mensen zich vervreemd, machteloos en verlaten.

In onze strategie voor de komende tien jaar, zoals besproken in ons vorige jaarverslag, hebben we deze toenemende sociale kloof gedefinieerd als een opkomend vraagstuk dat mogelijk een zeer grote invloed zal hebben op hoe Triodos Bank haar missie realiseert, aangezien ons doel is om de kwaliteit van leven van alle mensen te verbeteren.

Triodos Bank is zichtbaar voor individuen en gemeenschappen die zich al actief bezighouden met de sociale, milieu- en culturele problemen waarvoor wij staan. Maar bereiken wij als bank wel in voldoende mate die gemeenschappen die moeilijker bereikbaar zijn in de landen waar wij actief zijn? Om deze gemeenschappen goed te bereiken, zullen we onze relaties verder moeten verdiepen en onconventionele en nieuwe wegen moeten inslaan.

Een voorbeeld hiervan is de vestiging van Triodos Bank in het Spaanse Malaga. Dit is niet zomaar een bankkantoor. Hier wordt een nieuwe duurzame financiële cultuur gestimuleerd waarin mensen centraal staan in alle bankactiviteiten. Naast het beantwoorden van vragen en het bieden van professionele diensten, stimuleert deze vestiging persoonlijke gesprekken en een dialoog over een menselijke, duurzame economie. De vestiging heeft een patio waar regelmatig netwerkevenementen, bijeenkomsten en activiteiten plaatsvinden. De vestiging ligt midden in Soho, de artistieke wijk van Malaga, en weerspiegelt die sociale, financiële en culturele omgeving. De vestiging, die volgens strenge milieunormen is gebouwd, is gebaseerd op een concept dat uitgaat van het versterken van relaties en het bieden van een individuele klantervaring in een gezonde en duurzame omgeving voor medewerkers en bezoekers.

Wij willen onze expertise als bankiers inzetten om op een innovatieve manier zaken te financieren die ons allen aangaan – zoals energie, hulpbronnen en de gemeenschap – en op die manier mensen samenbrengen rond praktische, gemeenschappelijke oplossingen voor gezamenlijke problemen.

Een geïntegreerde aanpak

De sociale kloven die zich in 2016 zo sterk aftekenden, dreigen ons het zicht te benemen op de dingen die alle mensen gemeen hebben.

Ondanks onze verschillende zienswijzen, delen wij veel gemeenschappelijke mondiale vraagstukken en ambities. Alle mensen willen vrij zijn en de kans krijgen om zelf te beslissen hoe ze hun leven invullen. Deze vrijheid is een fundamenteel recht van de mens. Daarnaast willen mensen een gewaardeerd en gerespecteerd lid van de samenleving zijn; in welvaart leven, met een baan, woning en voldoende geld om minimaal in hun basale behoeften te voorzien; en in een gezonde natuurlijke omgeving leven, waarvoor ze verantwoordelijkheid willen nemen.

Deze persoonlijke, sociale en economische behoeften sluiten nauw aan op de drie kerngebieden in de missie van Triodos Bank. Volgens ons kan in deze behoeften worden voorzien door een geïntegreerde aanpak: ervoor zorgen dat het individu zich in vrijheid kan ontwikkelen; erkennen dat wij allemaal onderdeel zijn van de maatschappij en voor ons voedsel en onderdak afhankelijk van één planeet die we samen delen; en leven op een manier die verantwoord is voor onze economie en onze aarde.

Deze geïntegreerde aanpak wordt duidelijk bij kwesties als grootschalige vluchtelingenstromen. Volgens Triodos Bank leggen de vluchtelingenstromen sociale en milieuproblemen bloot die het belang aantonen van een volwassen, gezamenlijke reactie van de wereldgemeenschap. Sinds 2009 moet naar schatting elke seconde iemand vluchten voor een ramp of oorlog en sinds 2008 zijn jaarlijks naar schatting 22,5 miljoen mensen gevlucht voor klimaat- of natuurrampen.

Overheden en zelfs de rechterlijke macht reageren nog vaak op deze sociale en milieuveranderingen alsof het afzonderlijke kwesties en gebeurtenissen zijn. Zo voldoen veel mensen die vanwege klimaatverandering naar een ander land zijn gevlucht niet aan de wettelijke definitie van een vluchteling. Overheden erkennen nog niet de nieuwe werkelijkheid dat klimaatverandering leidt tot vluchtelingen die net als oorlogsvluchtelingen recht hebben op onderdak en hulp. Hoewel ze om een andere reden hebben moeten vluchten, zijn de gevolgen grotendeels hetzelfde.

Om deze problemen aan te pakken, moeten we erkennen dat ze met elkaar samenhangen en geïntegreerde oplossingen vinden. Zolang het in het maatschappelijk middenveld ontbreekt aan een brede visie op de problemen en de mogelijke oplossingen, die nog eens wordt belemmerd door de beïnvloeding van de media door lobby’s van diverse politieke pluimage, zullen we slechts langzaam vooruitgang boeken.

We kunnen niettemin praktische maatregelen nemen. Triodos Bank doet dit bijvoorbeeld door microfinanciering te verstrekken aan individuen en gemeenschappen in landen die in ontwikkeling zijn. Zo verstrekken fondsen binnen Triodos Investment Management financiering aan instellingen die microkredieten verschaffen aan ondernemers. Die zijn daardoorbeter beter in staat schokken op te vangen die door het financiële systeem en klimaatrampen worden veroorzaakt. In 2016 hebben 100 financiële instellingen microfinanciering verstrekt aan 13,7 miljoen spaarders en 20,2 miljoen kredietnemers in opkomende landen.

Triodos Bank navigeert tussen de oude en nieuwe wereld

Naast een maatschappelijk middenveld dat steeds verder versplintert, worden bedrijven geconfronteerd met de erfenis van traditionele bedrijfsmodellen uit de twintigste eeuw, die worden gedreven door de kortetermijnprioriteiten van aandeelhouders en geen oog hebben voor aspecten als de negatieve impact van hun beslissingen op het klimaat.

Tegelijkertijd zijn steeds meer mensen in de eenentwintigste eeuw op zoek naar waardengedreven ondernemingen. Zij steunen een geïntegreerde aanpak waarbij de ‘echte prijs’, waarin de bredere sociale en milieukosten van de productie en distributie van producten verrekend zijn, belangrijker is dan concurreren op de laagste prijs.

Triodos Bank opereert binnen en tussen deze twee werelden. Wij zijn een bank en dus zijn regelgeving en cijfers voor ons van belang. Tegelijkertijd zijn wij ook een waardengedreven organisatie. Wij verstrekken uitsluitend leningen en financieringen aan duurzame ondernemingen en financieren zo de nieuwe snel opkomende samenwerkingseconomie, waarin sommige van de oude spelregels niet meer gelden. In ons huidige economische model kan de waardecreatie die wij financieren (nog) niet altijd in geld en privaat gewin worden uitgedrukt. Niettemin is dit de koers die Triodos Bank is ingeslagen en die wij willen voorzetten om hierin een koploper te blijven. Daarom hebben wij ook de uitdaging opgepakt om manieren te vinden om ons bereik te verbreden en meer te doen dan alleen traditionele bankactiviteiten om onze missie te realiseren.

Zo sponsort Triodos Bank België de Higher Education & Research Awards (HERA) en levert zij een jurylid voor deze multidisciplinaire awards, die worden uitgereikt aan Masterstudenten die principes van duurzame ontwikkeling integreren in hun werk in diverse sectoren, waaronder de voedingssector, design, architectuur en de financiële sector. De awards vormen een erkenning van het belang van het op een holistische manier integreren van duurzaamheidsaspecten in een cruciaal stadium van hun ontwikkeling.

Opereren tussen de oude en nieuwe wereld is vooral relevant bij onze inspanningen om de impact van Triodos Bank te verdiepen en verbreden in een banksector die nog steeds opereert op basis van een op risico en rendement gebaseerd wiskundig model. Een model dat steeds verder af staat van de reële economie en de echte wereld die door de sector wordt bediend.

De reactie van centrale banken op de financiële crisis van 2007-2008 bestond deels uit meer geld in het financiële systeem pompen via monetaire versoepeling. Deze ruimere geldtoevoer heeft, zoals gepland, geleid tot lagere rentes die tot doel hebben de kredietverlening te stimuleren. Deze lage rentes hadden in 2016 een bijzonder sterk effect op de banksector en hebben de marges aanzienlijk onder druk gezet. Het logische en – tenminste voor spaarders – nadelige effect is een lage en in sommige landen zelfs negatieve rente voor de klant, alsmede lagere rendementen voor beleggers in banken. Volgens de huidige economische theorie worden mensen door de lage rentes gestimuleerd om hun geld uit te geven in plaats van het op een spaarrekening te zetten. Maar volgens ons gebeurt in de praktijk het tegendeel. Doordat de rente zo laag is, voelen mensen zich gedwongen nog meer geld opzij te zetten voor de toekomst.

Afgelopen jaar zijn in onze vestigingen diverse evenementen gehouden die waren georganiseerd door Sustainable Finance Lab (SFL), een initiatief dat mede door Triodos Bank is opgezet en waar toonaangevende wetenschappers samen modellen en instrumenten voor een duurzame financiële sector ontwikkelen. Een seminar van SFL over geldcreatie heeft geleid tot gesprekken op hoog Europees niveau tussen vooraanstaande toezichthouders en zo het ingrijpende debat over de toekomst van het financiële systeem beïnvloed. Een vooraanstaande toezichthouder verwoordde het als volgt: “beleidsmakers moeten verder kijken dat hun conventionele wijsheden en theorieën. Daar ligt een rol voor het Sustainable Finance Lab.”

Naar onze mening worden de huidige economische problemen niet veroorzaakt door een gebrek aan geld. Er is meer dan voldoende geld beschikbaar. Voor Triodos Bank en onze klanten gaat het erom of het rendement op ons geld rendement creëert dat verder reikt dan het directe financiële rendement. De echte waarde van geld is afhankelijk van, en wordt bepaald door, de waarde die het creëert op de lange termijn voor de samenleving en het milieu.

Deze overtuiging vormt het fundament voor ons beleid om uitsluitend duurzame ondernemingen te financieren. Dit is ook de reden waarom wij actief naar nieuw economische paradigma’s zoeken die een bijdrage kunnen leveren aan een eerlijker een duurzamer financieel systeem. En het is een visie die bepalend voor hoe wij de impact van onze activiteiten definiëren en monitoren en hoe wij hierover rapporteren aan onze klanten.

De uitdagingen voor de banksector scheppen ook kansen die voortkomen uit de nauwe samenwerking met duurzame ondernemers. Om hen te helpen bij hun ondernemingen en projecten hebben wij geïnvesteerd in innovatieve oplossingen, waaronder nieuwe platforms zoals crowdfunding en ‘peer-to-peer’-financiering en ook ons eigen online en offline netwerk. Onder de kop ‘Resultaten’ en elders in dit jaarverslag vindt u meer informatie over wat dit in de praktijk betekende.

Triodos Bank innoveert door samen te werken met ‚La Bolsa Social’, een Spaans waardengedreven crowdfundingplatform. Triodos Bank beheert op dit platform rekeningen voor investeerders en ondersteunt via evenementen en inhoudelijke bijdragen nieuwe economische modellen, ethische financiering en ondernemers met sociale impact.

Ons Nederlandse Private Banking-team heeft in 2016 ‘participatie met passie’ ontwikkeld, een initiatief om private banking-klanten te koppelen aan sociale ondernemingen die kapitaal en/of advies nodig hebben. Dit project is bedoeld voor ondernemingen die een soortgelijke missie als Triodos Bank hebben maar die wij niet rechtstreeks kunnen financieren. Het project zal in 2017 verder worden uitgerold.

Hoe nu verder?

We zijn ervan overtuigd dat we door samen te werken enorme problemen effectief kunnen aanpakken.

In onze inspanningen om geld bewust in te zetten voor duurzame verandering zullen we tegenslagen te verduren krijgen, maar ons uiteindelijke doel is duidelijk. De verduurzaming van de energiesector, bijvoorbeeld, heeft nu een enorm momentum.

De mensheid heeft enorme vooruitgang geboekt met het verbeteren van de kwaliteit van leven in de breedste zin van het woord. Dat wordt ook duidelijk in de criteria die worden gehanteerd voor de in 2015 door de Verenigde Naties (VN) opgestelde Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen (Sustainable Development Goals (SDG’s).

Zo is het aantal mensen dat in extreme armoede leeft in de afgelopen twee decennia met meer dan de helft gedaald. In de afgelopen vijftien jaar is in ontwikkelingslanden de ongelijkheid tussen jongens en meisjes die deelnemen aan het basis-, middelbaar en hoger onderwijs verdwenen, en in de afgelopen vijfentwintig jaar is de kindersterfte van kinderen onder vijf jaar met meer dan de helft gedaald. Er liggen echter nog grote en urgente uitdagingen, waaronder klimaatverandering. Zelfs nu de uitstoot van stoffen die de ozonlaag aantasten sinds 1990 vrijwel is geëlimineerd en de CO2-uitstoot in 2015 voor het derde jaar op rij stabiel was ondanks de toegenomen economische groei, moeten we het probleem van klimaatverandering natuurlijk uiterst serieus blijven nemen.

De hierboven opgesomde vooruitgang kan makkelijk verloren gaan als we onze aanpak niet spoedig verdiepen en verbreden. Het klimaatverdrag van Parijs is niet vrijblijvend. Het is een bindend akkoord om grootschalige actie te ondernemen. En een akkoord dat, volgens een van de architecten ervan, de mobilisering van aanzienlijke hoeveelheden kapitaal vraagt om de transitie naar een CO2-arme economie te realiseren.

Vanwege de omvang van de wereldwijde problemen en de inspanningen die nodig zijn voor de oplossing ervan, kan een individuele bijdrage onbeduidend lijken. Maar alle individuele, lokale en gedecentraliseerde inspanningen samen kunnen leiden tot wereldwijde verandering. Door ‘actie van onderop’ kunnen waardengedreven organisaties als Triodos Bank, individuen en gemeenschappen samen bijdragen aan internationale impact. Daarom ondersteunen we ook wereldwijde kaders die ‘van bovenaf’ worden opgelegd, zoals de SDG’s, die lokale kwesties in een mondiaal perspectief plaatsen.

De 17 SDG’s, een vervolg op de Millenniumdoelstellingen en onderdeel van een nieuwe agenda van de VN voor duurzame ontwikkeling, hebben tot doel om landen te helpen een einde te maken aan armoede, de aarde te beschermen en welvaart voor iedereen te realiseren. Hiermee kan een universele taal en een gezamenlijk kader voor overheden, non-gouvernementele organisaties, de wetenschap, burgers en bedrijven worden ontwikkeld, en het besef worden versterkt dat echte kwaliteit van leven voor alle mensen alleen kan worden bereikt door deze mondiale problemen samen aan te pakken. Wij omarmen deze ambitie.

Dit jaar verwijzen we in ons verslag voor het eerst naar de SDG’s om zo onze positieve impact beter in kaart te brengen. Verderop in dit verslag vindt u hier meer informatie over. Vooralsnog is dit slechts een proefproefproject, maar naar verwachting zullen de SDG’s in de toekomst een standaard onderdeel worden ons jaarverslag en van de jaarverslaggeving van bedrijven in het algemeen.

De geïntegreerde aanpak van de SDG’s sluit nauw aan op die van Triodos Bank en is nu meer dan ooit van belang. Een geïntegreerd inzicht en een geïntegreerde reactie zijn namelijk cruciaal om de verkokering te doorbreken die in 2016 de mondiale vooruitgang heeft vertraagd.

Triodos Bank kan een nog belangrijkere rol spelen in gemeenschappelijke actie die leidt tot een meer rechtvaardige, solidaire en duurzame wereld. Onze missie is om uw geld te laten werken aan positieve maatschappelijke, ecologische en culturele veranderingen. Wij zullen dit actief en weloverwogen blijven doen met behulp van onze expertise en de middelen die aan Triodos Bank zijn toevertrouwd door onze spaarders, beleggers en certificaathouders.

Wij verwachten dat dit zal leiden tot meer wederzijds begrip, beter inzicht in onze gezamenlijke uitdagingen en het vinden van structurele, duurzame oplossingen.